• Joey de H.

Gist-orische context: It can’t happen here - Trumps MAGA-cult en het fascisme



Fascisme. De meeste mensen associëren dit woord, vanzelfsprekend, met de ideologie en acties van Hitler en Mussolini, de bloeddorstige dictators die halverwege de twintigste eeuw een oorlog begonnen die de hele wereld veranderde. Maar het fascisme stopte niet na die oorlog. Vandaag de dag zijn er nog steeds fascistische elementen te bespeuren in de (mainstream) politiek. Één van de meest onthutsende voorbeelden was op woensdag 6 januari te zien tijdens de bestorming van het Capitool in Washington D.C. door een leger opgehitste Trump-fanatiekelingen.


De geboorte van het fascisme

De ideologische inspiratie van het fascisme is terug te vinden in de jaren ‘80 van de negentiende eeuw. Onder invloed van aristocratische denkers en wetenschappers zoals Georges Sorel, Maurice Barrès en Robert Michels ontstond het idee dat de moderne samenleving uiteindelijk naar decadentie zou leiden. De echte bron ervan ligt echter bij de Italiaanse dictator Benito Mussolini. Mussolini was een socialist, maar werd uit de belangrijkste socialistische partij in Italië geschopt nadat hij tegen de pacifistische lijn van de partij inging tijdens de eerste jaren van de Eerste Wereldoorlog. Als reactie hierop, vormde hij een organisatie die zichzelf als eerste ‘fascistisch’ noemde, de toekomstige Nationale Fascistische Partij. Fascisten dachten dat de Eerste Wereldoorlog een nieuw soort ‘militair burgerschap’ creëerde, waarin iedere burger te maken kreeg met de oorlog, en wezen de Marxistische klassenstrijd af. Hun economische principes waren gebaseerd op corporatistische (zie woordenlijst) ideeën. Door middel van klassencollaboratie zou een sterke en onverslaanbare natiestaat ontstaan. Op maatschappelijk gebied zouden de sociale normen en waarden van voor de Verlichting terug zouden komen.


Benito Mussolini, de "Duce" (Leider) van fascistisch Italië


De allereerste fascisten keerden zich ook tegen het kapitalisme, maar werkten later vaak samen met industriëlen en het grootkapitaal om hun doelen te bereiken, wat vaak inhield dat werknemersrechten aangetast werden. Fascisme kreeg na de Italiaanse winst in de Eerste Wereldoorlog ook een sterk racistisch karakter toen de Kroatische kust (destijds nog onder de controle van Oostenrijk), die door Engeland aan Italië beloofd was, toch opging in de nieuwe Slavische staat Joegoslavië.


''Fascisten dachten dat de Eerste Wereldoorlog een nieuw soort ‘militair burgerschap’ creëerde, waarin iedere burger te maken kreeg met de oorlog, en wezen de Marxistische klassenstrijd af.''

In 1922 waren de fascisten erg invloedrijk in Italië en hielden ze een Mars op Rome. Tijdens deze staatsgreep namen Zwarthemden (de gewapende vleugel van de fascistische partij) de hoofdstad en andere grote steden over door massaal te marcheren richting overheidsgebouwen. De koning vreesde voor een burgeroorlog, waardoor Mussolini hem onder druk kon zetten om hem aan te stellen als Minister-President. De staatsgreep was een succes.


Opkomst van het Nationaal-Socialisme

Tegelijkertijd met deze gebeurtenissen was er in Duitsland, dat na het verlies in de Eerste Wereldoorlog veel land had verloren, een groep fascisten die de naam ‘Nationaal-Socialisten’ gebruikten, de Nazi’s dus. Een Oostenrijkse Nazi-spreker met de naam Adolf Hitler probeerde in 1923 naar Italiaans voorbeeld een coup te beramen tegen de Duitse overheid, maar dit mislukte en hij werd gearresteerd. In de gevangenis schreef Hitler het boek Mein Kampf (Mijn Strijd). In dit boek schreef hij over zijn ervaringen als Duitse soldaat tijdens de oorlog en vertelde het Duitse volk wie hij verantwoordelijk hield voor het verlies van de oorlog. Hoewel ze dus de naam ‘Nationaal-Socialisten’ droegen, gaven ze onder andere communisten en de gematigde socialisten de schuld van het Duitse verlies. Zij zouden samen met de Joden en de liberalen ‘’het Duitse volk in de rug hebben gestoken’’, de zogenoemde Dolkstootlegende. Hitlers ideologie was ook zeer racistisch; Joden en de Slavische volkeren kregen de schuld van alle problemen en werden volgens de strenge rassenleer systematisch onderdrukt en uitgemoord. Ook had hij een enorme afkeer tegen LHBT+'ers en mensen met fysieke of mentale beperkingen.


Adolf Hitler, vlak voor een toespraak


Toen Hitler vrijkwam waren de Nazi’s al iets populairder, maar hun grote successen kwamen pas toen in 1929 de beurs van New York instortte en de wereldwijde crisisjaren begonnen. Ook de Duitse economie leed zwaar onder de crisis, en het volk begon naar de racistische en gewelddadige tirades van Hitler te luisteren. Ze geloofden zijn ideeën over de Joodse zakenmannen en de communisten die Duitsland wilden vernietigen. Naar aanleiding van Hitlers speeches pleegden de leden van de SA (de Bruinhemden, de gewapende vleugel van de Nationaal-Socialistische Arbeiderspartij) en de SS (Hitlers persoonlijke schildwachten) vele gewelddadige aanslagen op Joden en andere tegenstanders op straat. De communisten en sociaal-democraten vormden als reactie hierop hun eigen knokploegen, zoals het communistische Antifascistische Aktion (Antifa) en het sociaal-democratische Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold. Er was wel veel onderlinge strijd tussen deze twee linkse stromingen. Ze vochten dus ook vaak tégen elkaar, in plaats van met elkaar tegen de Nazi's.


Bijeenkomst van het communistische Antifascistische Aktion


In 1933 kreeg Hitler de positie van Kanselier van Duitsland door de gematigd democratische, linkse en monarchistische partijen te intimideren en tegen elkaar op te zetten. Na de Rijksdagbrand kreeg Hitler in 1934 een wet door het parlement heen die hem bijna dictatoriale macht gaf. Toen President Hindenburg, de enige die nog wat over hem te zeggen had, later dat jaar overleed, was de machtsgreep compleet en kon Hitler alles met Duitsland wat hij maar wilde.


Fascisme na de oorlog

Hoe het afliep toen Hitler en Mussolini uiteindelijk een oorlog met de vrije wereld startten, weet iedereen inmiddels wel. Toch is het fascisme na de ontmanteling van de machtigste fascistische staten nooit weggegaan. Direct na de oorlog begonnen de Verenigde Staten en hun NAVO-bondgenoten - waaronder Nederland - met een anti-communistische kruistocht. Zij waren bang voor de toenemende mondiale macht van de Sovjet-Unie. Overal ter wereld hielpen de VS en de NAVO extreemrechtse bewegingen overeind. Deze bewegingen, die vaak een fascistische inslag hadden, werden gesteund om vaak - maar niet altijd - democratisch gekozen linkse leiders te stoppen. Voorbeelden hiervan zijn het Chili van Pinochet, de Griekse militaire overheid eind jaren ‘60 tot het midden van de jaren ‘70, Franco’s Spanje (dat nog steun kreeg van Hitler en Mussolini totdat ze de oorlog verloren) en de Italiaanse neo-fascistische partijen tijdens de Jaren van Lood (zie woordenlijst) in Italië. Dit gaf fascisme een wrange vorm van “bestaansrecht”, waardoor de ideologie nu nog steeds relevant is.


Op volgorde van links naar rechts Jorge Rafael Videla, Francisco Franco en Augusto Pinochet, fascistische dictators die van Amerikaanse steun genoten tijdens de Koude Oorlog.


Trumps fascistische retoriek

In de Verenigde Staten maakt President Trump al jaren gebruik van fascistische retoriek om zijn punt te maken. Voordat zijn politieke loopbaan begon en hij nog zakenman was maakte hij al racistische opmerkingen. Tijdens de Obama-jaren pushte hij de complottheorie dat Obama geen echte Amerikaan zou zijn. Hij zou zogenaamd in Kenia geboren zijn. Dit is natuurlijk klinkklare onzin, Obama is geboren op het Amerikaanse Hawaii en heeft documenten om dit te bewijzen, maar het gaf wel een voorproefje van Trump’s racistische verkiezingscampagne. Meerdere malen riep hij op tot geweld tegen demonstranten die zich vreedzaam bij zijn toespraken uitspraken tegen zijn racisme. Hij maakte denigrerende opmerkingen over Mexicanen en inwoners met een andere niet-witte achtergrond zoals BIPOC-Amerikanen, moslims en Aziaten. Deze uitspraken kwamen vaak overeen met fascistische propaganda over de vermeende superioriteit van de zogenoemde “Arische rassen”, een ontkracht concept in de pseudowetenschappelijke rassenleer. Amerika moest weer groots worden, volgens hem. Ook omarmde hij reactionair Amerikaans traditionalisme. Hij sprak het volk toe met economisch populisme maar werkte samen met het grootkapitaal.


"Als de verrotte kers op de fascistische taart spoorde hij in zijn toespraak op woensdag 6 januari zijn opgefokte achterban aan om het Capitool te bestormen, een actie die wel wat weg heeft van de Mars op Rome."

Eenmaal verkozen stopte hij niet met zulke uitspraken. Nadat een tegendemonstrant was doodgereden tijdens de fascistische Unite the Right-rally in Charlottesville besteedde Trump veel tijd aan het demoniseren van de antifascistische tegendemonstranten. Zwaar onder druk gezet kwam hij later alsnog met een slappe veroordeling van extreemrechtse knokploegen, maar het was al te laat. Een voormalige leider van de KKK, David Duke, bedankte de President zelfs voor zijn steun. Tussen zijn kabinets- en stafleden zaten veel extreemrechtse volksmenners, zoals de beruchte Steve Bannon en Stephen Miller. Hij gebruikte fascistische complottheorieën om zijn achterban op te zwepen en noemde Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse landen ‘’shithole countries’’. Na de moorden op George Floyd, Breonna Taylor en Jacob Blake weigerde hij extreemrechtse en neo-fascistische groepen zoals de Proud Boys te veroordelen en gaf hij ze soms zelf steun. Tijdens de zaak Kyle Rittenhouse, een extreemrechtse tegendemonstrant die bij een BLM-protest drie mensen neerschoot, waarvan er twee stierven, weigerde Trump zich er expliciet over uit te spreken omdat “iemand Antifa moet stoppen”. Dit zijn dan slechts enkele voorbeelden.


Trump in 2017, kort na de gewelddadige extreemrechtse demonstratie in Charlottesville. Na de dood van een linkse tegendemonstrant weigerde hij eerst afstand te nemen van rechts geweld.


Als de verrotte kers op de fascistische taart spoorde hij in zijn toespraak op woensdag 6 januari zijn opgefokte en vaak gewelddadige achterban aan om tijdens het tellen van de Electoral College-stemmen het Capitool te bestormen en "het land terug te veroveren", een actie die wel wat weg heeft van de Mars op Rome. Ondanks dat Trump duidelijk de verkiezingen heeft verloren, drongen gewelddadige ‘’demonstranten’’ het ultieme symbool van de zogenoemde Amerikaanse democratie binnen. Ramen en deuren werden ingebeukt en interieur werd verwoest. Afgevaardigden moesten schuilen, standbeelden kregen opeens MAGA-petten en spullen als naambordjes en documenten werden gestolen. Een belangrijk deel van deze groep bestond uit knokploegen als de Oath Keepers, de 8-Percenters en de Proud Boys, de moderne Amerikaanse equivalenten van de Zwart- en Bruinhemden.


Leden van de Proud Boys, waaronder de leider van de Hawaii-afdeling, in het Capitool na de bestorming van 6 januari 2020.


Hoe zit het in Nederland?

In Nederland komen dit soort praktijken gelukkig een stuk minder vaak voor, maar toch gebruiken politici als Geert Wilders en Thierry Baudet vaak diezelfde fascistische retoriek. Geert Wilders zoekt regelmatig de grenzen van de vrijheid van meningsuiting op, waarbij hij maar al te vaak gebruik maakt van het demoniseren van gemarginaliseerde groepen: een favoriete methode van fascisten. Van Baudet kan je niet zeggen dat hij een grens opzoekt, hij overschrijdt deze gewoon schaamteloos. Hij laat zich openlijk in met extreemrechtse wit-nationalistische denkers en verspreidt antisemitische complottheorieën over de Joodse filantroop George Soros. Deze complottheorieën hebben bijna altijd wel iets weg van Nazi-propaganda over de Joden, die zogenaamd “als duivelse wezens via het financiële systeem de wereld zouden beheersen”.



Thierry Baudet met een lid van de fascistische organisatie 'Erkenbrand Nederland'. Op zijn shirt een verwijzing naar de Joodse filantroop George Soros, die door extreemrechts wordt gedemoniseerd door middel van op Nazipropaganda-lijkende leugens.


"Het is raar om te bedenken dat Hitler en Mussolini hun macht op een redelijk democratische manier hebben gekregen. De onthutsende waarheid: de westerse democratische wereldorde is nog lang niet fascisme-proof."

Ook gebeurt het hier wel eens dat overheidsgebouwen worden binnengedrongen door woedende menigtes, aangespoord door demagogen als Baudet of Willem Engel. Meestal begint dit met een (relatief) vreedzame manifestatie op het Malieveld, maar de protesten van bijvoorbeeld Farmers Defence Force en Viruswaanzin lopen vaak uit op rellen. Hierbij maken vooral de boeren gebruik van dit soort bestormingen, onder andere van het Binnenhof, provinciehuizen, stadhuizen en hoofdkwartieren van overheidsinstanties om een punt te maken en bestuurders te intimideren.


Boeren, onder leiding van het dubieuze 'Farmers Defence Force', reden op 14 oktober 2019 met een trekker door de deur van het provinciehuis van Groningen en bestormden vervolgens het gebouw.


Antifascisme als enige redelijke positie

Het is raar om te bedenken dat Hitler en Mussolini hun macht op een redelijk democratische manier hebben gekregen. Maar toch verhult dit feit, gecombineerd met de rechts-populistische golf in Europa en de VS, een onthutsende waarheid: de westerse democratische wereldorde is nog lang niet fascisme-proof. Mainstream politici kunnen zich gemakkelijk in machtsposities wurmen door fascistische retoriek te gebruiken en door in te spelen op de emoties van het volk en de welwillendheid van het politieke establishment. Dit is ten slotte ook dezelfde manier waarop Hitler en Mussolini het hebben gedaan, en als Trump iets vaardiger was had hij dit ook succesvol kunnen doen. Door middel van intimidatie, populisme en geweld hebben ze de democratische systemen van hun landen gemanipuleerd en vervolgens ontmanteld om aan de macht te komen.


De geschiedenis leert dat antifascisme de enige redelijke positie is, of je nu conservatief, liberaal, sociaal-democraat of communist bent. Alleen via antifascisme kunnen we extreemrechts totalitarisme en onderdrukking (niet alleen van gemarginaliseerde groepen maar ook van de “meerderheid”) voorkomen. Iedereen die zich niet expliciet tegen fascisme keert, geeft het een kans om te bestaan, kijk maar naar het Duitse establishment van de jaren ‘20 en ‘30.


Over wat je tegen fascisme kunt doen, is al veel over geschreven. Lees bijvoorbeeld, als je tijd hebt, dit antifascistische handboek. Maar het allerbelangrijkste is dat je het samen doet. Organiseer collectieve actie, want samen sta je sterker. Ook is het essentieel om absoluut geen begrip te tonen voor (lichtvoetig) racisme, wat maar al te vaak afglijd naar fascistische retoriek. Fascisten willen de wereld uiteendrijven en indelen in hokjes, maar we moeten een verenigd front vormen en, hoewel we het niet altijd met elkaar eens zijn, leren van de originele Antifa en Reichsbanner. Zij lieten zich verdelen en verloren uiteindelijk hun nobele strijd.


Het onderwerp fascisme is in een hele lange tijd niet zo relevant geweest. Het is tijd om je nu uit te spreken, bijvoorbeeld via de antifascistische hashtag #ikbenantifascist, door te stickeren of door fysieke acties bij te wonen. Fascisme kruipt langzaam weer terug in de samenleving, en het is nu tijd om het platform van de fascisten af te pakken en ze keihard aan te pakken.


Een voorbeeld van een Antifa-actie in het huidige tijdperk.


Tekst: Joey de H. (@AnarchoGang op Twitter)


Woordenlijst

Corporatisme: Economisch systeem waarin iedere vorm van productie is ondergebracht in een “Lichaam” (Latijns: Corpus) onder de controle ban de overheid.

Jaren van Lood: Periode van maatschappelijke onrust en terrorisme in Italië tussen 1968 en 1988 toen extreemlinkse en -rechtse terreurgroepen tegen elkaar en de Italiaanse overheid vochten, vaak met veel slachtoffers tot gevolg.

Traditionalisme: Een vorm van conservatisme waarin traditionele waarden als de nucleaire familie, religie en hiërarchie.

306 views
  • YouTube
  • Instagram
  • Twitter

©2020 BROODBUIS